TIFC: O‘zbekistonda Toshkent xalqaro moliya markazi tashkil etilmoqda

O‘zbekistonda Toshkent xalqaro moliya markazi tashkil etilmoqda: investorlar, moliya bozori va transchegaraviy bitimlar uchun yangi huquqiy rejim.

2026-yil 30-mart kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Toshkent xalqaro moliya markazi — TIFCni tashkil etish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi. Farmon 2026-yil 31-martdan kuchga kirdi va O‘zbekistonda xalqaro moliyaviy, investitsiyaviy va tijorat faoliyati uchun maxsus huquqiy, soliq va sud infratuzilmasini yaratishni nazarda tutadi.

TIFC tashkil etilishi O‘zbekiston moliya bozorini rivojlantirishdagi muhim institutsional qadam hisoblanadi. Markaz modeli Dubaydagi DIFC, Abu-Dabidagi ADGM va Ostonadagi AIFC kabi xalqaro moliya markazlari tajribasiga yaqin. Asosiy maqsad — Angliya va Uels umumiy huquqi tamoyillariga asoslangan, o‘z tartibga solish tizimi, sud mexanizmi va uzoq muddatli soliq imtiyozlariga ega bo‘lgan alohida huquqiy muhitni shakllantirishdir.

TIFCning asosiy xususiyatlari

TIFC Tashkent City ishbilarmonlik hududida joylashtiriladi. Markaz faoliyatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti raisligidagi Kengash boshqaradi.

Yangi rejimning asosiy elementlari quyidagilardan iborat:

• Angliya va Uels umumiy huquqiga asoslangan maxsus huquqiy rejim;
• 2076-yil 1-yanvargacha amal qiluvchi soliq va bojxona imtiyozlari;
• Toshkent xalqaro tijorat sudini tashkil etish;
• kapital va daromadlarni cheklovlarsiz repatriatsiya qilish imkoniyati;
• TIFC rejimi doirasida xorijiy valyuta va kriptoaktivlarda hisob-kitob qilish;
• xorijiy va mahalliy mutaxassislar uchun imtiyozli soliq rejimi;
• xorijiy xodimlarni jalb qilish bo‘yicha soddalashtirilgan tartib.

Maxsus huquqiy rejim va common law

TIFCning eng muhim jihatlaridan biri — alohida huquqiy rejim joriy etilishidir. Ushbu rejim konstitutsiyaviy qonun bilan mustahkamlanishi kutilmoqda. Markaz boshqaruv organlari fuqarolik, korporativ, tijorat, moliya, bank, soliq, mehnat munosabatlari hamda shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish sohalarida o‘z normativ hujjatlarini qabul qilish vakolatiga ega bo‘ladi.

Angliya va Uels umumiy huquqining bevosita qo‘llanilishi xalqaro investorlar uchun huquqiy noaniqliklarni kamaytirishi mumkin. Bu, ayniqsa, korporativ tuzilmalar, shartnomaviy munosabatlar, moliyalashtirish, investitsiyalarni himoya qilish va nizolarni hal etish masalalarida muhim ahamiyatga ega.

Amalda TIFC “yurisdiksiya ichidagi yurisdiksiya” modelini shakllantiradi. Ya’ni ayrim huquqiy munosabatlar umumiy milliy qonunchilik emas, balki Markazning maxsus qoidalari asosida tartibga solinadi.

Toshkent xalqaro tijorat sudi

TIFC tarkibida Toshkent xalqaro tijorat sudi tashkil etilishi nazarda tutilgan. Sud birinchi instansiya va apellyatsiya instansiyasidan iborat bo‘ladi.

Uning yurisdiksiyasiga, jumladan, quyidagilar kirishi kutilmoqda:

• TIFC faoliyati bilan bog‘liq nizolar;
• tomonlar ushbu sud yurisdiksiyasini tanlagan shartnomaviy nizolar;
• xorijiy korxonalar, xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi kompaniyalar va xorijiy investorlar ishtirokidagi ma’muriy nizolar;
• tadbirkorlar ishtirokidagi ayrim ma’muriy nizolar, shu jumladan iqtisodiy sanksiyalar bilan bog‘liq nizolar;
• O‘zbekistonda joylashgan xalqaro arbitrajlar bilan bog‘liq ishlar.

TIFC sudi faqat Markaz ichidagi nizolarni emas, balki xorijiy investorlar ishtirokidagi ayrim ma’muriy nizolarni ham ko‘rib chiqishi mumkinligi yirik investitsiya loyihalarida investorlar ishonchini oshirish uchun muhim mexanizm bo‘lishi mumkin.

Soliq va bojxona imtiyozlari

Farmon 2076-yil 1-yanvargacha amal qiluvchi keng ko‘lamli soliq va bojxona imtiyozlarini nazarda tutadi.

Jumladan, quyidagi imtiyozlar belgilangan:

• Markaz boshqaruv organlari va rezidentlarining xizmatlardan olingan daromadlari bo‘yicha foyda solig‘idan ozod qilish, ayrim istisnolar bilan;
• TIFC organlari va rezidentlari uchun QQSdan ozod qilish;
• Markaz va uning rezidentlarida ishlovchi xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar uchun jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘idan ozod qilish;
• Markaz hududida foydalaniladigan mol-mulk bo‘yicha yer solig‘i va yuridik shaxslarning mol-mulk solig‘idan ozod qilish;
• Markaz organlari va rezidentlari foydalanishi uchun olib kiriladigan tovarlar bo‘yicha bojxona bojlaridan ozod qilish.

Bundan tashqari, Markazning rasmiy birjasida kotirovka qilinadigan qimmatli qog‘ozlarni sotishdan olinadigan daromadlar, TIFC ishtirokchilaridagi ulushlarni sotishdan olinadigan daromadlar, shuningdek bunday qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha dividend va foizlar soliqdan ozod qilinishi mumkin.

O‘zbekiston rezidentlari bo‘lgan va Markaz organlari yoki uning rezidentlarida ishlaydigan xodimlar uchun jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i stavkasi 7% etib belgilanadi.

Ishtirokchilar uchun operatsion afzalliklar

TIFC ishtirokchilari xorijiy xodimlarni ishlash uchun ruxsatnoma olmasdan jalb qilishlari mumkin. Markaz xodimlari, ishtirokchilari va ularning oila a’zolariga besh yilgacha amal qiluvchi maxsus kirish vizalari berilishi mumkin.

Shuningdek, ishtirokchilarga shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa, pul majburiyatlarini, shu jumladan hisob-kitoblar va ish haqi to‘lovlarini xorijiy valyutada yoki kriptoaktivlarda amalga oshirishga ruxsat etiladi. Bu TIFC rejimini O‘zbekistonning umumiy valyuta va to‘lov tartibga solish rejimidan sezilarli darajada farqlaydi.

Qo‘shimcha tartibga solishni talab qiladigan masalalar

Farmon muhim asosiy hujjat bo‘lsa-da, TIFCning amaliy samaradorligi keyingi qonunchilik hujjatlari va ijro mexanizmlariga bog‘liq bo‘ladi.

Asosiy ochiq masalalar quyidagilardan iborat:

• TIFC to‘g‘risidagi konstitutsiyaviy qonunni qabul qilish;
• Angliya va Uels umumiy huquqining qo‘llanish doirasini aniqlash;
• Toshkent xalqaro tijorat sudi protsessual qoidalarini ishlab chiqish;
• ishtirokchilarni ro‘yxatdan o‘tkazish va litsenziyalash tartibini belgilash;
• TIFC rejimini O‘zbekistonning soliq, valyuta, monopoliyaga qarshi va boshqa qonunchiligi bilan muvofiqlashtirish;
• Markaz sudyalari va tartibga soluvchi organlari uchun malaka talablarini belgilash.
   

Enlawyer izohi

TIFCning tashkil etilishi O‘zbekistonni mintaqaviy moliya va investitsiya markazi sifatida rivojlantirish yo‘lida muhim bosqich bo‘lishi mumkin. Xorijiy investorlar, moliya institutlari, fondlar, texnologik kompaniyalar va professional maslahatchilar uchun yangi rejim xalqaro standartlarga yaqinroq va nisbatan prognoz qilinadigan huquqiy muhit yaratishi mumkin.

Shu bilan birga, biznes subyektlari TIFC rejimining ko‘plab jihatlari hali qo‘shimcha aniqlashtirishni talab qilishini hisobga olishlari lozim. Amaliyotda konstitutsiyaviy qonunning sifati, sud mexanizmining mustaqilligi, litsenziyalash qoidalarining shaffofligi va common law tamoyillarining O‘zbekiston huquqiy tizimida real qo‘llanishi hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ladi.

Enlawyer TIFCga oid qonunchilikning rivojlanishini hamda uning O‘zbekistondagi investitsiya, moliya va korporativ loyihalarga ta’sirini kuzatishda davom etadi.